PELOBATES FUSCUS

Žaba češnjača

Crvena knjiga: LC- poslednja briga
CITES:nije na listi

Pelobates fuscus fuscus = Ranjiva (VU) lokalno

Nalazi se u listi Uredbe o zaštiti prirodnih retkosti Republike Srbije

© 2003 Franco Andreone

© 2003 Franco Andreone

OPIS:
Telo zdepasto, zadnji ekstremiteti relativno kratki, velika glava. Veličine 5-7 cm. Boja varira: dorzalna strana siva, svetlosmeđa ili žućkasta, sa tamnim mrljama crvenastog vrha, a ventralna strana svetla ili žutosiva bez šare ili sa retkim sivim tačkama. Polje na glavi između očiju manje ili niše izraženo. Za razliku od ženki, mužjaci poseduju ovalnu žljezdu na gornjoj površini prednjih ekstremiteta i imaju sitnije telo. Tokom sezone parenja mužjaci imaju sintne tuberkule na podlaktici i dlanu. Mužjaci nisu opremljeni rezonatorskim kesama.
Očna pupila vertikalna.
Sa unutrašnje strane zadnjih ekstremiteta ima snažne lopataste nabore sa oštrim ivicama kojima se životinja ukopava u zemlju.
Plovne kožice na zadnjim ekstremitetima dobro razvijene.
Podvrsta P.fuscus insubricus morfološki je gotovo ista. Jedina uočljiva razlika je u svetlijoj boji tela, i ponekad većem broju crvenih vrhova(naročito kod ženki). Glava je neznatno veća i istaknutija.

DISTRIBUCIJA I STANIŠTE:
Prema podacima rasprostranjene su u sledećim državama: Austrija, Belorusija, Češka, Belgija, Bugarska, Estonija, Francuska, Nemačka, Grčka, Mađarska, Italija, Litvanija, Holandija, Poljska, Rumunija, Rusija, Slovačka, Švedska, Švajcarska, Turska, Ukrajina i Srbija i Crna Gora.
Postoje dve podvrste: P. fuscus insubricus(živi u severnoj Italiji, a viđena je i na jugu Švajcarske) i P. fuscus fuscus.
Pelobates fuscus fuscus naseljava ravnice i brdovite terene centralne, istočne i jugo-istočne Evrope, kao i Zapadnu Aziju prema južnom Transuralu, i severne delove Kazahstana. Severna granica rasprostanjenja je Baltičko more, dok je istočna granica nije jasno određena. Granica rasprostranjenja kreće se približno duž linije: Pskov i Lenjingrad(Luga 580N)- južno od Vologda provincije, jugo-zapadno Kostroma provincije, severno od Nihegorod provincije- Kirov provincije- Udmurtija- Perm provincije(Perm 58o00'N 56o13' E)-
Sverdolsk provincije u zapadnoj Siberiji. Češnjače nema na Uralskim planinama. Južna granica prolazi kroz Nemačku(Baden-Wurtemberg-Bajern) kroz Austriju, Sloveniju, severne delove Hrvatske, Srbije i Bugarske sve do Crnog mora. Potom se granica proteže Gorzachii Klyuch Town, zatim Sravropol Region-Čečenija i podnožju Daghestan(oblast između Kuma i Terek reke. Zatim granica kreće severoistočno pored linije Crna Zemlja(ca. 48şN, 44şE)-severno od Volgograd provincije i delte Volge. Istočnije se pruža u na severu Kazahstana; duž doline Mali Uzen reke do Gurijev grada(47ş09'N, 51ş56'E). Istočno margina dodiruje doline reka Boljšoij Uzen, Mali Uzen, Kušum, Ural, Ilek, Emba, Irgiz, Turgai i njihovih pritoka. Dalje granica se prostire preko Turgai platoa do Kazakhstan (Naurzum Prirodni rerzervat: 51ş03'N, 64ş02'E) i severno do Rusije, kroz Kurgan provinciju.
Palobates fuskus naseljava široki spektar staništa, uključujući četinarske, listopadne i mešovite šume, stepe, livade, poljane i parkove. Šumske češnjače preferiraju otvorena mesta. Na aridnim terenima nalaze se u pesku. Na ovakvim mestima žabe uglavnom žive u blizini vode. Naročito, u severnom Kazahstanu, P.fuskus je koncentrisan uz bazene i na obalama reka koje su od peska i gline prekrivene trskom. Pojedinačno se pojavluju čak i na obalama jezera sa slanom vodom. Izbegavajući kompaktnu i kamenitu podlogu, njihova uobičajena staništa imaju meku i rastresitu zemlju. Mrešćenje i najranije razviće najčešće se odigrava u stajaćim vodama na dubinama od 20-130cm.
P.fuscus u Severnoj Italiji naseljava uglavnom peskovita staništa, ali ponekad ga je moguće naći i u četinarskim šumama i brdovitim terenima.

IUCN, Conservation International, and NatureServe. 2004. Global Amphibian Assessment. <www.globalamphibians.org>. Accessed on 15 October 2004

According to: Gasc, J-P. et al. (1997) Amphibians and reptiles in Europe. SEH, MNHN, Paris. 493 pp. www.gli.cas.cz/SEH/atlas/

ABUNDACIJA I PONAŠANJE:
Abudanca polno zrelih jedinki u istočnom delu Evrope kreće se od 45-50 individua na 100m2 u vreme parenja. Pored toga što prave svoje zaklone, češnjače često koriste i jazbine drugih životinja pa se čak skrivaju i pod stenema. U odgovarajućim staništima gustina se kreće od
3-15 jedinki na100m2, ponekada do 23 jedinke na 150m2 ili čak 4-5 jedinki na 1m2. Maksimalna gustina javlja se na peskovitim i preoranim terenima.
Prema više objavljenih populacionih studija češnjače imaju tendeniju ka eksplozivnom razmnožavnju, sa reproduktivnim periodom od ranih prolećnih kiša(kraj marta-početak aprila).
Hibernacija se javlja od septembra do početaka oktobra(ili novembra u južnim krajevima) do marta-aprila. Obično češnjače hiberniraju u jamama do dubine od 2m. Jame kopaju pomoću lopatica koje se nalaze na zadnjim ekstremitetima. Dok kopaju rupu u podlozi prvo uvlače zadnji deo tela na taj način što naizmenično kopaju jednim a zatim drugim ekstremitetom. Kada su jednom ukopane počinju prednjim ekstremitetima da zatrpavaju izlaz.
Reprodukcija počinje ubrzo posle perioda hibernacije i ponekada traje do juna. Mužjaci se oglašavaju iz vode. Leglo sadrži po 480-3000 jaja i liče na spojene vrpce koje se pružaju do 1m u dužinu. Embriogeneza traje od 5-11 dana, a larveno razviće 56-110 dana. Mlade jedinke ostaju uglavnom na dnu a posle mesec ili dva dostižu veličinu od 35-50mm pa čak i veću. Uglavnom borave na biljkama koje nadvisuju površinu vode. Metamorfoziraju u julu-septembru. Tek metamorfozirane jedinke zakopavaju se u blizini obale i natom mestu mogu da prezime.
U suprotnom češnjače hiberniraju u nezaleđenoj vodi i završavaju metamorfozu sledećeg proleća ili leta, ovakve jedinke dostižu izuzetnu veličinu. Dug larveni period čini vrstu osetljivu na kvalitet vode. Ponekada mortalitet lavi je izuzetno visok usled isušivanja vodenih staništa, ili larve mogu izumirati usled zaleđivanja vode.

© 2003 Franco Andreone

Pelobates fuscus insubricus ima znatno kraći larveni period. Zapravo metamorfoza ovih češnača rođenih u Aprilu završava se do kraja Jula. Ovo je evidentna ekološka adaptacija na uslove toplije klime(u odnosu na centralnu Evropu) u Italiji. Takođe je značajna razlika i u veličini; 120mm kod insubricus i 180mm kod fuscus. Kod populacija koje žive u Italiji prezimljavanje nije poznato.
Češnjače se hrane detritusom i biljkama, uglavnom algama ali i: Protozoa, Rotatoria, Ostracoda, Cladocera, Mollusca, a ponekada i jedinkama svoje ili drugih vrsta. Adultne jedinke hrane se puzećim invertebratama a ređe letećim insektima. Mnogi predatori invertebrata i vertebrata, baš kao i parazitski crvi napadaju češnjače.
Trematode napadaju češnjače mnogo češće neko druge terestične amfibije.

ANTROPOGENI UTICAJ I UGROŽENOST:
Evidentno je da je P. fuscus nekada bio šire rasprostranjeniji nego što je to slučaj danas, najverovatnije zbog produženog perioda metamorfoze i visokih zahtevima prema kvalitetu staništa.
Smatra se da P.fuscus insubricus ne predstavlja toliko retku vrstu koliko vodi tajanstven život što u mnogome otežava njeno praćenje i posmatranje u prirodnoj sredini.
Vrsta je izuzetno senzitivna na kvalitet vode i strukturu podloge. Najveća opasnost ovoj vrsti su: zagađivanje vodenih staništa industrijskim otpadom, veštačkim đubrivima(uključujući eutrofizaciju), drenažom basena u kojima se reprodukuju, introdukcijom različitih predatora. Vrsta je ugrožena uništavanjem terestičnih staništa usled intenzivne agrarizacije i smrtanosti na putevima.
Vrsta se takođe i izlovljava za kasniju trgovinu.
Zaštićena je nacionalnim zakonima u mnogim Evropskim državama.
Nalazi se u Apendiksu IV. Nalazi se na listi Crvene knjige mnogih zemalja. Živi u mnogim zaštićenim oblastima.
Pelobates fuscus je izuzetno osetljiva na kvalitet vode i strukturu tla koju nastanjuje. Zagađenje staništa pesticidima, mineralnim đubrivom, otpadom iz domaćinstava ali i industrijskim otpadom su opasna za larve ove vrste. Ali i druge čovekove aktivnosti (kao što su uništavanje bara, urbanizacija, izradnja rekreativnih centara) takođe imaju negativan uticaj. Neke čovekove aktivnosti utiču na lokalnu distribuciju Češnjače: izgradanja puteva kroz šume, irigacionih kanala i sl. Ova vrsta živi u naseljima, pa čak i u većim gradovima, ako su prisutna odgovarajuća staništa, ali očigledno nemaju visoku abudancu na tim mestima.

VRATI ME NA POČETNU STRANICU