TRITURUS CRISTATUS

Veliki triton, krestasti mrmoljak

Crvena knjiga: LC- poslednja briga
CITES:Nije na listi

Nalazi se u listi Uredbe o zaštiti prirodnih retkosti Republike Srbije

Pensoft

OPIS:
Krestasti mrmoljak može dostići veličinu do 18cm. Glava mu je široka, rep je dug koliko i trup sa glavom ili nešto kraći. Koža je hrapava sa velikim granulacijama. Dorzalna i lateralne strane crne ili tamno smeđe sa mrkim pegama, na bokovima su brojne bele tačke. Vratni region je crne boje, samo ponekada žućkast, sa belim tačkama. Mužjaci imaju tamu uvučenu kloaku i rep sa plavo belim prugama lateralno. U doba parenja kod mužjaka se sa dorzalne strane čitavom dužinom trupa i repa javlja kožni nabor-kresta; repni i trupni deo nabora su razdvojeni. Kresta polazi od visine linije očiju sve do korena repa od ovog zaseka polazi repni deo krste. Ženke imaju crvenu kloaku i rep sa crveno-narandžastim prugama.

DISTRIBUCIJA I STANIŠTE:
Zemlje distribucije su: Albanija, Jermenija, Austrija, Belorusija, Belgija, Bosna i Hercegovina, Crna Gora, Hrvatska, Češka Republika, Danska, Estonija, Finaska, Francuska, Nemačka, Grčka, Iran, Italija, Latvija, Litvanija, Lihtenštajn, Luksemburg, Makedonija, Srbija, Moldavija Holandija, Norveška, Poljska, Rumunija, Ruska federacija, Slovačka, Slovenija, Švedska, Švajcarska, Ukrajina, Velika, Britanija.
Ova vrsta naseljava Evropu, izuzev južnih delova i dela zapadnog Sibira. Severna granica areala raprostranjenosti se proteže od severne Francuske, Velike Britanija, južne Skandinavije do severa Rusije.
Južna granica kreće se od centralne Francuske do jugo-zapadne Rumunije, zatim od cetralne Moldavije preko južne Ukrajine odakle se granica kreće ka severu- centralnoj Evropi, Rusiji i južnom Uralu do Kurgan provincije u zapadnom Sibiru.
Krestasti mrmoljak naseljava šume i šumo stepe. Izolovane populacije žive u šumama uz evropske stepe.
Triturus cristatus je tipičan šumski vodozemac. Živi u četinarskim šumama, mešovitim i listopadnim, livadama i parkovima.
U južnim delovima areala, ovi mrmoljci, žive u izolovanim delovima šuma i među gostom vegetacijom plavnih dolina. Reprodukcija se odvija u stajaćim i retko sporo tekućim jezercima, potopljenim kamenjarima, jezerima, irigacionim kanalima i rovovima isunjenim vodom.
Ovakvi vodom ispunjeni baseni mogu da budu velike površine(nekoliko hiljada metara kvadratnih i nekoliko metara u dubini) ili male
(5-10m2 i oko 0.5m dubine). Populacije koje naseljavaju južne delove areala preferiraju manje vodene basene.

IUCN, Conservation International, and NatureServe. 2004. Global Amphibian Assessment. <www.globalamphibians.org>. Accessed on October 2006

According to: Gasc, J-P. et al. (1997) Amphibians and reptiles in Europe. SEH, MNHN, Paris. 493 pp. www.gli.cas.cz/SEH/atlas/

ABUNDACIJA I PONAŠANJE:
U južnim delovima areala, T. cristatus se ponekada javlja u visoko eutrofizovanim vodama. Dok su populacije na severu osetljive na kvalitet vode. U južnom regionu gustina populacije je veća nego na severu, i ponekada nadmašuje gustinu populacija Triturus vulgaris. Brojnost T. vulgaris na severu uglavnom nadmašuje brojost T. cristatus. Na severozapadu i na istoku(Ural i Sibir) veliki mrmoljak je retka ili vrlo retka vrsta.
Hibernacija počinje u oktobru-novembru i završava se u februaru-maju(u zavisnosti od geografske položaja) kada mrmoljci ulaze u vodene basene. Adultne jedinke ostaju u vodi dug vremenski period(ponekada i nekoliko meseci) posle reprodukcije. Način udvaranja u okviru vrste je donekle drugačiji od udvaranja kod "malih" mrmoljaka kao što su T.vulgaris ili T.helveticus a sličan onom kod T.vittatus. Ženka polaže od 70-600 jaja(najčešće 150-200) i to u lancima od 2-3 jaja.
Embriogenela traje od 12-20 dana. Iz svih položenih jaja izleći će se polovina. Odmah nakon izleganja larva živi na dnu basena, na vodenom bilju. Daljim razvojem jedinke se prilagođavaju peleškom načinu života, razvoj peraja, kaudalnih filamenata i velikih prstiju prednjih i zadnjih ekstremiteta. Metamorfoza dalje dovodi do redukcije ovih struktura i larva prelazi da živi na dnu. Razvoj larve je duži nego kod ostalih mrmoljaka, obično traje od 2.5-3 meseca pa čak i duže. Metamorfoza se dešava u kasno leto i jesen. Mnoge larve hiberniraju, a kompletnu metamorfozu dožive tek naredne godine.

© 2004 Tanja Keßels

Larve prvo po izleganju jedu sitne rakove: Daphniidae, Chydoridae, Copepoda i manje količine insekata. Pošto otpočnu pelaški način života, larve se hrane planktonom. Pre se opredeljuju za krupne planktonske Daphiidae negom Diatomidae. Odabir hrane među malim puzećim invertebratama, Chydoridae, smanjuje se sa daljim razvojem. Kopnene adultne jedinke prvenstveno se hrane zemljišnim crvima, puževima, insektima i njihovim larvama. Tokom života u vodi, hrane se mekušcima, naročito malim školjkama, rakovima i insektima. Kod odraslih jedinki ponekada se javlja kanibalizam a često se hrane drugim vodozmcima, naročito dok su u juvenilnom ili stadijumu larve.

ANTROPOGENI UTICAJ I UGROŽENOST:
Kao i većina evropskih vodozemaca brojnost Triturus cristatus se smanjuje(smanjenje brojnosti je najviše izraženo). Uzrok velikom riziku za ovu populaciju je njena zahtevnost po pitanju kvaliteta vode koji nastanjuje, posebno u stadijumu larve. Introdukcija riba u vode koje nastanjuje ova vrsta takođe je pretnja; naročito pošto larve ove vrste provode duže vremena kao peleški organizmi nego kao stanovnici bentosa, što povećava mogućnost izlovljavanja.
Triturus cristatus doživaljava zantan pad brojnosti usled antropogenog uticaja na kvalitet vode koji ovaj vodozemac naseljava. Zagađivanje vode, iuništavanje i drenaža jezera, kao i introdukcija predatora je najopasnije po ovu vrstu.

MERE ZAŠTITE:
Ova vrsta je jedna od najraširenijih u Evropi. Zato je preporuka odrediti uobičajene mere zaštite na nivou države ili regiona. Uništavanje šuma, urbanizacija, sakupljanje zbog prodaje, itd. takođe imaju negativan uticaj na bojnost Triturus cristatus.

VRATI ME NA POČETNU STRANICU